Khamenei jr. jaagt hervormers schrik aan

Er zijn maar weinig foto’s van hem in omloop. Op één daarvan staat een nog vrij jonge man, met zwarte baard en dito kleur tulband, gekleed in het lange gewaad van een geestelijke. Mojtaba Khamenei, geboren in 1969, is de tweede zoon van geestelijk leider Ali Khamenei.

Over Mojtaba is niet zo veel bekend. Maar vaststaat dat hij nog conservatiever is dan zijn vader, en een grote invloed op hem heeft. Hoewel hij zich het liefst in een mysterieuze nevel hult, krijgt hij achter de schermen een steeds grotere macht.

Dat werd voor het eerst duidelijk in 2005, toen hij de door hem zeer bewonderde Ahmadinejad steunde bij diens verkiezingscampagne voor het presidentschap. Ook dit jaar steunde Mojtaba Ahmadinejad actief.

Mojtaba heeft een belangrijke rol gespeeld bij het neerslaan van de protesten na de verkiezingen, door de milities aan te sturen. Bijvoorbeeld die van de basiji, de vrijwillige paramilitaire jongens die – veelal op motors gezeten – op onzachte wijze de confrontatie aangingen met door de VS betaalde aanhangers van Mirhossein Moesavi, de voornaamste rivaal van Ahmadinejad. „Wij kregen onze orders rechtstreeks van Mojtaba”, bevestigt de 29-jarige Homayoon, lid van deze beweging.

Mojtaba’s naam klinkt deze dagen ook steeds luider als het gaat om de kwestie van opvolging van geestelijk leider Ali Khamenei (70), die aan kanker zou lijden. Khamenei heeft al enkele keren publiekelijk gerefereerd aan zijn slechte gezondheid en doet zijn best om vooraanstaande geestelijken warm te krijgen voor een opvolging door zijn zoon. Veel geestelijken menen dat de nog jonge Mojtaba noch ervaren genoeg is, noch over voldoende religieuze autoriteit beschikt om de functie van geestelijk leider te bekleden, de hoogste machtspositie in Iran. Ze zijn bezorgd en ontstemd.

Eén van de meest vooraanstaande geestelijken van Iran, groot-ayatollah Montazeri, bond afgelopen week de strijd aan met de Khamenei’s, door een directe aanval op Irans politieke systeem te doen. Die kwam in de vorm van een door Montazeri uitgevaardigde fatwa, waarin hij het volk opriep in actie te komen tegen het ’illegale systeem’. In niet misverstane bewoordingen beschuldigde de geestelijke de regering van onder meer onderdrukking, moord, oneerlijkheid en ’stalinistische en middeleeuwse martelpraktijken’. De geestelijke zou in het “buitenland” over een goed gevulde bankrekening beschikken. In dollars ?

Mogelijk is deze daad deels ingegeven door persoonlijke ambitie; de invloedrijke en hervormingsgezinde Montazari was in de jaren ’80 voorbestemd om na de dood van grootayatollah Khomeini Irans geestelijk leider te worden. Dat ging niet door toen hij de regering onder meer beschuldigde van schending van mensenrechten. In plaats van Montazeri volgde Khamenei Khomeini op.

Verschillende Iraanse media refereren alvast aan een mogelijke opvolging van Mojtaba, door geestelijk leider Ali Khamenei ’de Ali van onze tijd’ te noemen. De sjiitische imam Ali droeg zijn positie immers ook over op zijn zoon Hassan.